Zorglive

Veel mensen worstelen met de balans tussen werk en privé. Ook in de zorg. Bezuinigingen en vergrijzing van personeel hebben veel effect op de energie van de medewerkers. Leren balanceren is een noodzaak, maar ook een kunst apart.

De balans tussen werk en privé gaat volgens hr-adviseur en work life balance specialist Sandra Kruijt eigenlijk om een veel ‘hogere’ vraag: hoe leid je je leven zodat jij daar gelukkig van wordt? “Dat betekent zelf keuzes maken en daar volledig achter gaan staan. Een enorme opgave, maar wel nodig. Want iedereen heeft er belang bij dat mensen in de zorg duurzaam inzetbaar zijn. Dat betekent gezond en met plezier aan het werk blijven tot je 67e.”

Verstoring van de balans werk-privé ligt in de zorg op de loer. Werkdagen zijn vaak lang en er werken veel vrouwen, die behalve hun werk ook veel taken thuis op de schouder nemen. Ook het zorgzame, plichtgetrouwe karakter van veel mensen in de zorg kan hen parten spelen. Toch waakt Sandra ervoor met de vinger naar de sector te wijzen. “Als je van tevoren al zegt dat het werken in de zorg zo druk is, dan hou je de echte vraag weg: waarom heeft iemand het zo druk?”

Dagen van 56 uur

Voor een goede balans werk-privé is het zaak je energie efficiënt te verdelen over verschillende taken. Die zijn onder te verdelen in twaalf tot vijftien categorieën, variërend van werk tot sociale relaties en klusjes in en om het huis. Sandra: “Als ik mensen met een verstoorde werk-privébalans vraag al hun taken op een rij te zetten, ontdekken ze dat er veel verborgen taken zijn. Opgeteld komen ze soms op dagen van 56 uur!”

Extra belastend voor zorgmedewerkers is het grote aantal rollen dat ze in hun leven spelen. “Ze zijn tegelijkertijd collega, verzorger, ouder, partner, kind. En altijd belangrijk voor een ander. Als het goed gaat, kun je daar veel voldoening uithalen. Maar als er veel van je gevraagd wordt, dan is dat een valkuil van heb ik jou daar. Dan worden taken een verplichting. Dat vreet energie.”

De gevolgen van een verstoorde werk-privébalans kunnen groot zijn. Fysiek, zoals hoofdpijn, maar ook mentaal. “Mensen die vermoeid raken gaan hun activiteiten steeds negatiever beleven”, legt Sandra uit. “Ze worden boos op zichzelf en voelen zich schuldig – naar zichzelf en naar de omgeving – omdat ze niet zo veel doen als ze zouden willen.” Daarnaast krijgen ze last van somber gedrag, worden ze kortaf en hebben ze moeite om beslissingen te nemen en keuzes te maken. Uiteindelijk komen ze in een neerwaartse spiraal terecht. “Als iemand te lang onder druk staat, kan dat leiden tot een burnout.”

Opvallend genoeg is het vaak de omgeving van iemand die een verstoorde balans als eerste opmerkt. “Collega’s, je partner of vrienden zien dat je niet meer zo vaak lacht of steeds vaker kortaf bent. Iedereen kan alert zijn op die signalen.”

Keuzes maken

Balans herstellen kan alleen met inzicht in rollen en taken. En dan: actief aan de slag. Want leren balanceren gaat volgens Sandra niet vanzelf. “Het begint met bepalen hoe je je leven wilt indelen. Wat blijf je doen en wat niet? Weet van tevoren wat belangrijk voor je is en energie geeft, zodat je daar tijd voor kunt vrijmaken. Dat kan sporten zijn, maar ook je werk.”

Dat betekent wel keuzes maken en ‘nee zeggen’ tegen sommige activiteiten. “Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Want scholen en sportclubs eisen veel van ouders, zoals rijden naar een wedstrijd, of hulp in de klas.” Sandra geeft een voorbeeld van een medewerkster in een ziekenhuis die ooit bij haar kwam voor hulp. “Ze werkte parttime, had een kind en was mantelzorger voor haar moeder. Sinds kort deed ze huishoudelijk werk voor de buurman die een hersenbloeding had gehad. De omgeving vroeg te veel van haar. Ze moest leren beseffen dat alles wat je thuis doet – los van de liefde voor je kinderen, de zorg voor je ouders en alle andere goede intenties – ook ‘werk’ is. De uren die je daar in steekt mag je optellen bij die van je baan. Dan blijkt vaak dat er sprake is van meer dan een fulltime baan. En dus heb je recht op tijd voor jezelf. Geen dingen ‘ter ontspanning’ gaan doen, die eigenlijk ‘werk’ zijn. Bijvoorbeeld: niet gaan klussen, geen administratie wegwerken/boodschappen doen als dat niet je grootste hobby is. Bij een goede balans zul je zien dat je alles wat je doet, dan weer positief gaat beleven.“

’Balans zit voor mij in kleine dingen’

Linda Roersch werkt 26 uur per week op de hartbewaking van het UMC St. Radboud in Nijmegen. Momenteel volgt ze een opleiding tot CCU (Cardio Care Unit)-verpleegkundige en ze hoopt nog ooit IC-verpleegkundige te worden. Zij en haar man, manager bij een deurwaarderskantoor en al net zo druk hebben thuis hun handen vol, aan twee zoontjes van 8 en 6 – een met ADHD –, een dochter van 3 en een hond.

“Ik krijg van mijn man gelukkig alle gelegenheid om aan mijn carrière te werken. Mijn huidige opleiding volg ik onder werktijd, maar de studietijd is eigen tijd. Dat komt er ook nog bij.”
Al met al is het een hoop geregel, vertelt Linda. Over alle taken thuis hebben Linda en haar man goede afspraken gemaakt. “Als ik om vijf uur klaar ben, ga ik direct naar huis. Ik laat de hond uit en kook het eten. Mijn man haalt de kinderen op van bso of sportclub. Ze kunnen dan thuis direct aan tafel. We hebben het wel eens andersom geprobeerd, maar dan aten we veel te laat. We hebben inmiddels een goede modus gevonden. Het is een kwestie van uitproberen.”

De onregelmatigheid van Linda’s diensten maakt het er niet gemakkelijker op. “Ik draai per week twee avonddiensten. Dan staat mijn man er alleen voor. Dat hoort nou eenmaal bij mijn werk. Sterker nog, ik zie het ook als een voordeel: met een avond- of nachtdienst kan ik overdag meer bij de kinderen zijn. Relatief zie ik ze best veel.” Een andere baan is voor Linda geen optie. “Drie dagen in een polikliniek biedt natuurlijk veel structuur”, zegt ze. “Maar ik haal uit zo’n rustige werkomgeving geen plezier. De spanning, hectiek van mijn werk heb ik echt nodig.”

Ze is zich bewust van haar druktes. Daarom neemt ze bewust tijd voor zichzelf. “Ik sport twee uur in de week: zumba en yoga. Heerlijk. Maar wel achter elkaar, zodat het me maar één avond kost”, voegt ze er lachend aan toe. “Tussendoor plan ik ook rustmomenten: wandelen met mijn dochter en de hond, een picknick, of spelletjes bij vrienden. Mijn man en ik plannen ook regelmatig een avondje samen. Dat is er lang bij ingeschoten. De balans zoeken zit voor mij vooral in kleine dingen.”

Van schuldgevoel over tijdgebrek voor zichzelf of anderen heeft Linda dan ook gelukkig geen last. “Collega’s zitten vaak in hetzelfde schuitje. Naar de kinderen is alle drukte wel eens moeilijk. Zeker in weken met zes werkdagen. ‘Je moet alleen maar werken’, zegt de oudste dan. Maar we weten dat er snel weer een rustige week komt. Dan genieten we van de vrije tijd.”

6 Tips voor een goede balans tussen werk en privé:

- Onderken de rollen die je vervult en besef dat het moeite kost om hiertussen te schakelen.
- Realiseer je dat alles wat je thuis doet ook werk is.
- We doen te veel. Maak keuzes en stel prioriteiten.
- Wees je bewust van alles dat je wél doet.
- Gebruik vakantiedagen of vrije uren ook echt als tijd voor jezelf. Ga geen andere taken doen.
- Wees alert op signalen bij anderen die kunnen duiden op onbalans.